Voorbereiding voorgevel.

We hebben de voorbije dagen onafgebroken gewerkt aan onze gevel. Ondertussen zijn alle gaten van de voor- en achtergevel zorgvuldig opgevuld met stroleem. Dankzij het warme weer droogt die natte stroleem op enkele dagen. Beide gevels zijn ook met de grastrimmer gelijk geschoren. Dat worden uiteindelijk nog vrij strakke gevels. Al vinden we dat niet zo erg belangrijk. Je mag gerust blijven zien dat het een strobalenhuis is.
In de noordelijke zijgevel zitten nog heel wat gaten. Of we die muur nog kunnen scheren moeten we afwachten. Dat is niet ideaal maar we hebben wellicht geen tijd meer. Dit weekend moeten we nog heel wat rietmatten op het houtwerk nieten. Als we tussendoor de grootste gaten nog kunnen opvullen met los stro zijn we al tevreden. De steiger van de stucadoor staat al te wachten en maandag beginnen we eraan. Dan is het eindelijk zover en komt de langverwachte kalk ertegen. Ergens vinden we het jammer dat dan het stro definitief zal verdwijnen. Nu de plastiek van de gevel gehaald is, zie je eindelijk weer dat het een strobalen huis is. Dat heeft de voorbije weken toch weer heel wat leuke commentaar van fietsers opgeleverd.

Koudebruggen.

Met de eerste echt koude dagen voelen we hier en daar wat tocht. Dat vraagt om een nader onderzoek. Al snel merken we waar de koudebruggen zitten. Tussen de palen van het houtskelet en de bepleisterde stromuren kunnen we duidelijk een luchtstroom voelen. Dat heeft deels te maken met onze keuze om die palen zichtbaar te laten in de muren. Ondanks alle moeite die we ons getroost hebben om de strobalen er stevig in te persen heeft de krimp van de leem bij het drogen de strobalen toch nog enkele centimeters vaster geperst. Doordat we die muren nog niet definitief hebben afgewerkt, kan de kou er nog makkelijk door.
Elke dag pakken we een paal aan. We stoppen zo veel mogelijk stro tussen de paal en de strobalenmuur. We merken al gauw dat het helpt. We concentreren ons daar vooral op. We kunnen het later nog afwerken met leem. Eigenlijk vinden we het een voordeel dat we nu merken dat het opvullen met stro echt zinvol is. We zijn tevreden dat we die palen zichtbaar hebben gelaten. Daardoor is de stromuur extra geperst en nu zijn de zijkanten nog eens goed opgevuld. Als we dan binnenkort de binnenkant met leem afwerken zitten we gerust. De optimale isolatie zullen we pas halen als de buitenkant ook bepleisterd wordt, maar we zitten nu al warm.

Herstellingswerken.

Vrijdagmorgen hebben we contact opgenomen met de leverancier van de gasradiator. Nog voor de middag zijn ze komen kijken. Compleet verbaasd hebben ze alles goed bekeken. Eerste geruststelling was dat de radiator het nog doet. Met een flinke poetsbeurt is die terug de oude.

De oorzaak van de brand is ondertussen min of meer duidelijk geworden. De dubbelwandige koker kon uitgeschoven worden om hem aan te passen aan de dikte van de muur. Daarvoor zijn er twee sleuven gemaakt in de zijkant. Wellicht heeft de hevige wind een vlam uit de brander getrokken en is die door die sleuven bij het stro geraakt. Het ligt dus niet aan de hitte van de buitenste koker. Twee weken geleden hebben we het stro rond de koker trouwens geïnspecteerd en niets vreemds (zwartgeblakerd of bruin aangezet stro) opgemerkt. We hadden misschien toch het veiligheidsprincipe moeten toepassen en het zekere voor het onzekere nemen en toch een brandwerende isolatie rond de koker voorzien.

Daarna hebben we de resterende muur nagekeken en het stro in de vloer hebben we eruit gehaald. Door de bluswerken was dat nat geworden. Bij een vriend hebben we enkele strobalen opgepikt. Zaterdag hebben we materiaal gekocht om alles te herstellen.
We hebben besloten om het stuk waar de muurdoorvoer zit op te bouwen uit cellebeton. De rest van de muur doen we opnieuw met strobalen. Na een paar uur doorwerken staat de muur er terug en kan de radiator opnieuw in gebruik genomen worden. Morgen zetten we een eerste laag leem en zitten we terug gerust. Dan kunnen we kinderen weer naar huis komen.

Leemwerken slaapkamer.

We slapen nog altijd met vier op een slaapkamer. Dat vinden we best gezellig, maar dat moet niet blijven duren. Tijd dus om aan de tweede slaapkamer te gaan werken. De afgelopen weken en maanden hebben we tijdens vrije momenten alle spullen die daar een voorlopig plekje hadden gekregen naar boven gebracht. Nu kunnen we beginnen om de muren verder af te werken.
Omdat we ons niet meer moeten haasten, hebben we we de tijd genomen om eerste de oneffenheden weg te schuren. Daarna hebben we met een dunne laag de hele boel uitgevlakt. Dat hebben we vorig weekend al gedaan. Nu kunnen we kijken of onze verstevigingsmethode vruchten afwerpt. De oostelijke muur was oorspronkelijk helemaal scheefgetrokken onder het gewicht van de leem. Door ook de buitenkant van die muur (in juli) met leem te bepleisteren hoopten we het evenwicht te herstellen. Gisteren hebben we de verstevigingsplanken weggehaald. En inderdaad, de muur blijft in positie.
We kunnen nu de ruimten tussen de balken van het plafond opvullen. We gebruiken een dikke brij van leem en stro. Terwijl we bezig zijn merken we maar al te goed dat uit de spleten tussen leem en hout flink wat tocht komt. Hoog tijd dus om wat aan die koudebruggen te doen. Ook de ronde hoek naast de deur moeten we bovenaan nog verder afwerken. Opnieuw gebruiken we een dikke brij leem. Maar hier verstevigen we de ronding met riet. Jutte hebben we ondertussen helemaal afgezworen omdat de muur dan maar blijft bewegen en barsten.

We vinden het leuk om weer eens met leem bezig te zijn. We worden er steeds beter in. Deze muur ziet er beter uit dan de muren in de keuken en eetkamer. Nog voor de afwerkingslaag erop zit!

Pleisteren met leem.

Methodiek
Na ons eerste muurtje werd het duidelijk dat we iets doelgerichter tewerk moeten gaan. Leem, water en stro in een bak gooien en alles tot een smeuiïge pap mengen lukt best, maar het is niet bepaald efficiënt om voortdurend te zitten zoeken naar de goede mix. Dan is het weer te nat, dan te droog, dan zit er precies niet genoeg stro in... Dus vandaag zijn we er methodisch tegenaan gegaan.

Leemput
De eerste stap is de voorbereiding in de leemput. Dat is een eenvoudig gat van zowat een vierkante meter, een halve meter diep, met een plastiek zeil op de bodem. Daarin hebben we woensdag al enkele kruiwagens leem gekieperd, met enkele emmers water erbovenop. Daarna hebben we het zaakje afgedekt met plastiek. Op die manier kan de leem enkele dagen weken en zacht worden. Dat maakt het mixen al een stuk gemakkelijker. Let erop niet te veel water te gebruiken, want natte leem is heel kleverig en moeilijk te scheppen. De bedoeling is vooral de harde brokken klein te krijgen.

Pap
Vandaag vullen we onze mengbak met drie emmers vochtige leem. Daar gieten we een goede halve emmer water bovenop. Dan kunnen we aan de slag met de mixer. De volgorde is belangrijk om nodeloos gespetter te vermijden. De leem op het water kappen geeft spectaculair geplons, dat wel, handig is anders. Nu mengen we de leem en het water tot een dikke pap, zonder brokken.

Op die pap strooien we drie emmers verhakseld stro, zij het niet in een keer. Na de eerste emmer stro wordt de pap aanzienlijk dikker. Als het mengen stroef wordt, voeg dan gerust wat water toe. We gebruiken een tot anderhalve emmer water op drie emmers leem. Uiteindelijk moet de mengeling de consistentie van pudding hebben, maar dan met stro erin. De dikte van de leemmix is niet zo ontzettend belangrijk, smeren lukt altijd. Natte leem plakt meestal wat beter, maar kan je niet zo dik aanbrengen. Wat drogere leem kan je dik aanbrengen, maar die durft er al eens af te vallen. Na enkele emmers krijg je een goed gevoel voor de juiste mix. Die plakt goed, kan je goed smeren en die valt er niet af. Dan weet je dat je goed bezig bent.

Pleisteren
Als de mix klaar is kan het pleisteren beginnen. Bij de eerste laag moet je vooral voor een goede hechting zorgen. De plakspaan is een handig stuk gereedschap, maar met de hand is zeker zo leuk. Het voordeel van handmatig werken, is dat je de leem goed in het stro kan inwerken. Extra voordeel is dat je zo gaten of holtes in de muur opspoort die je meteen extra kan opvullen. Gebruik daarvoor stroleem, een mengeling van leem met extra stro erin.

Plannen.

Op de werf houden we ons bezig met het opstoppen van gaten en het scheren van de muren. Alle volwaardige strobalen zitten nu netjes ingebouwd. Enkele kleinere pakketjes gebruiken we om het afdak boven ons dakterras op te vullen. De rest gooien we op een grote hoop. Dat komt nog van pas bij het opvullen van gaten. Tussendoor kunnen de kinderen er nog wat in spelen tot we aan het lemen beginnen. Dan zal die berg snel verdwijnen in de leempap. Onze handen jeuken om aan het lemen te beginnen, maar we doen het niet. Ten eerste moeten we de muren nog mooi afwerken (verder scheren en de gaten opvullen). Ten tweede is het nu te koud om te lemen. Het risico is te groot dat de leem veel te langzaam droogt, of zelfs bevriest 's nachts, met barsten als gevolg.

Thuis werken we tussendoor wat plannetjes uit voor de tussenwanden en de elektrische leidingen. Zo kunnen we binnenkort een bestek opmaken voor het nodige materiaal. Het wordt nog een heel gepuzzel om alles precies uit te dokteren. Er komt ook zoveel bij kijken. Ondanks alle moeite blijft het gevoel dat je een en ander vergeet.

Twijfels.

We hebben het hele idee van de raamkaders goed overwogen en hebben zo onze twijfels. Het vraagt heel wat extra werk dat heel precies moet uitgevoerd worden. We zitten in ons huis met verschillende ramen die een eigen aanpak vragen. Dat maakt het hele project een stuk ingewikkelder. Verder zitten we met een paar behoorlijk grote en hoge ramen waaraan het lastig werken is. Ramen zitten in de gevel en moeten echt wel goed bestand zijn tegen weer en wind. De details bij de oplossing van de architect lijken ons nogal gevoelig voor fouten. Kortom, we hebben zo het idee dat we dit werk misschien beter overlaten aan professionals.

We hebben alvast enkele bedrijven gecontacteerd om een prijsofferte te laten maken voor de volledige ramen. Als we eenmaal wat offertes hebben, kunnen we alsnog beslissen hoe we verder gaan.

Ondertussen hebben we nog wat gaten opgevuld en muurtjes en plafonds geschoren. Het blijft toch behoorlijk maf om dat te zeggen (of schrijven).

Muren verdieping.

Een maand geleden waren we klaar met de muren van het gelijkvloers en konden we eindelijk beginnen aan de verdieping. Toen hadden we het gevoel dat het einde van de muren al in zicht was. Ondertussen zitten we in een nieuw jaar, met verse vakantiedagen die we liefst opsparen voor wat later in het jaar. De laatste weken gaat het dus aanzienlijk langzamer.

We zijn er wel in geslaagd de stromuren van de verdieping allemaal op te bouwen. Want zelfs in de vrieskou zijn we vlijtig bezig gebleven. Ook deze keer hebben we niet alles alleen moeten doen. Voor de lastigste muur hebben we zelfs onverwachte hulp gekregen van R en C. Dat was een toffe verrassing en het kwam goed uit.
Nu zitten we dus helemaal uit de wind. Het gebouw geeft al een huiselijk uitzicht. En bezoekers krijgen nu een veel beter beeld van hoe ons huis er zal uitzien.

Er wacht ons nog wat afwerking aan de muren. Zo moeten we alle muren nog scheren en de gaten zorgvuldig opvullen. De muur onderaan het dak wacht nog op kleine pakketjes stro en de balken van de vloer moeten aan de muur nog opgevuld worden. Die klusjes zullen we wel klaren terwijl we wachten op offertes voor onze ramen.

Stiekem vinden we het wel een beetje jammer dat het bouwen met strobalen nu al voorbij is. Het blijft na die twee maanden echt leuk om te doen. Almaar leuker zelfs, want we hebben de kneepjes van het 'vak' nu echt onder de knie. Met al het werk dat ons nog wacht, blijven we daar niet te lang over piekeren. We zijn nu al zeker dat we later nog meer muurtjes mogen bouwen bij collega strobouwers. Het lijkt ons leuk om anderen op weg te helpen.

Maar niet allemaal tegelijk alstublieft!