Afwerking interieur.

Tijdens de koude dagen in deze winterperiode verleggen we onze aandacht naar de binnenkant. We wonen nu al meer dan een jaar in ons huis maar moeten toegeven dat in de meeste kamers wel iets niet helemaal in orde is. In de mate van het mogelijke halen we elke week een paar emmers leem naar binnen zodat we een paar muren nog een laatste afwerklaag kunnen geven.
De eerste muur die onze aandacht krijgt is die na de brand vorig jaar nogal snel moest heropgebouwd worden. Die heeft eerst nog een behoorlijke uitvlaklaag nodig. Pas daarna kunnen we met sponzen beginnen. Nadat de rand wat mooier rond gezet zijn, merken we dat het houtwerk naast het raam nog deftig afgewerkt moet worden. Deze keer laten we het niet liggen.
Na al die tijd blijven we het een leuke bezigheid vinden om met leem te werken. Het lukt best om het allemaal proper te houden. Met een stuk afdekzeil wordt het ergste gemors opgevangen. De rest laten we drogen en vegen we dan vanzelf weg. Het is een van de talrijke voordelen van leem. De opgeveegde leem kiepen we simpelweg terug in de bak, die gebruiken we volgende keer opnieuw.
Binnenkort komt de badkamer aan de beurt. Daar zit nog altijd de tweede ruwe laag op. Dat wordt een groter karwei, maar het resultaat zal ook meer effect hebben.

Tweede slaapkamer.

Eerst verhuizen we de boekenkasten naar een kant van de tweede slaapkamer, mét hun inhoud. Daar zijn we inmiddels ook al heel bedreven in. Dan zorgen we dat de deuropening, de vloer en de kasten stofvrij kunnen blijven tijdens de werken. Daarna kunnen we eindelijk starten met het uitvlakken van de lemen muren. De gaten tussen de houten balken van het plafond mogen we niet vergeten, al is het een lastige klus. Terwijl die lemen muren rustig mogen drogen beginnen we aan de afwerking van de vensterbank. Die kneepjes kennen we al zodat dat best vlot verloopt. Ten slotte kunnen we de muren sponzen met leem en vervolgens het houtwerk proper maken.
De vloer geven we nog een extra laag vernis voordat we eindelijk afscheid nemen van onze slaapplek in de woonkamer. De stores en de verlichting van de kamer maken het plaatje compleet. We zijn alweer een maandje verder en kunnen weer een tijdje nagenieten van deze mooie stap vooruit. Zalig toch, in een half afgewerkt huis. Dan heb je altijd wat om naar uit te kijken of iets nieuws om van te genieten!

Slaapkamer schilderen.

De voorbije weken hebben we de vensterbank van de slaapkamer afgewerkt met timmermanspanelen. De muur rond dat raam hebben we nog een laatste laag leem gegeven om die wat rechter te maken en de barsten weg te werken. Dit weekend wachtte ons eindelijk de leuke job om de muur een laagje verf te geven. We behouden liefst zo veel mogelijk de natuurlijke kleur van de leem. Omdat deze kamer met het raam op het westen nogal donker is, wijken we hier af van onze principes. We hebben gekozen voor een fris groen dat de kamer prachtig verheldert. Het blijkt een goede keuze te zijn.

Sponzen.

Vandaag zetten we ons aan een flinke sponsbeurt. We maken een bak natte leem. Zo nat dat het laatste vocht niet meer wordt opgenomen; er staan nog kleine plasjes op de leem. Met een gewone spons wrijven we de leem op de muur met grote vegen. Met wat ervaring kan je dat bijna zonder morsen doen. Op deze manier werk je als vanzelf alle gaatjes dicht. Door de dunne laag vermijd je bovendien dat de leem nog barsten vertoont.
Door de goede voorbereiding kunnen we op een dag twee muren zorgvuldig sponzen. Het ziet er fantastisch uit.

Leemwerken slaapkamer.

We slapen nog altijd met vier op een slaapkamer. Dat vinden we best gezellig, maar dat moet niet blijven duren. Tijd dus om aan de tweede slaapkamer te gaan werken. De afgelopen weken en maanden hebben we tijdens vrije momenten alle spullen die daar een voorlopig plekje hadden gekregen naar boven gebracht. Nu kunnen we beginnen om de muren verder af te werken.
Omdat we ons niet meer moeten haasten, hebben we we de tijd genomen om eerste de oneffenheden weg te schuren. Daarna hebben we met een dunne laag de hele boel uitgevlakt. Dat hebben we vorig weekend al gedaan. Nu kunnen we kijken of onze verstevigingsmethode vruchten afwerpt. De oostelijke muur was oorspronkelijk helemaal scheefgetrokken onder het gewicht van de leem. Door ook de buitenkant van die muur (in juli) met leem te bepleisteren hoopten we het evenwicht te herstellen. Gisteren hebben we de verstevigingsplanken weggehaald. En inderdaad, de muur blijft in positie.
We kunnen nu de ruimten tussen de balken van het plafond opvullen. We gebruiken een dikke brij van leem en stro. Terwijl we bezig zijn merken we maar al te goed dat uit de spleten tussen leem en hout flink wat tocht komt. Hoog tijd dus om wat aan die koudebruggen te doen. Ook de ronde hoek naast de deur moeten we bovenaan nog verder afwerken. Opnieuw gebruiken we een dikke brij leem. Maar hier verstevigen we de ronding met riet. Jutte hebben we ondertussen helemaal afgezworen omdat de muur dan maar blijft bewegen en barsten.

We vinden het leuk om weer eens met leem bezig te zijn. We worden er steeds beter in. Deze muur ziet er beter uit dan de muren in de keuken en eetkamer. Nog voor de afwerkingslaag erop zit!

Gevelbepleistering?

Oorspronkelijk was er een vaag plan om in september aan de buitenbepleistering te beginnen. Dat is er duidelijk niet van gekomen door allerlei kleine karweitjes die we moeilijk konden uitstellen. Wel hebben we een bezoekje gebracht aan 'de leembouwer'. Hij werkt met een verbeterde versie van oude leemtechnieken. Hij is zelf te rade gegaan bij de onderhoudsploeg van Bokrijk maar heeft die technieken verbeterd door kalk aan de leem toe te voegen. Na enkele experimenten heeft hij nu de ideale mengeling gevonden van leem, stro en kalk. Dat heeft hij ook toegepast bij zijn eigen huis en we kunnen alleen maar vaststellen dat het er na meer dan tien jaar nog uitstekend uitziet. Het was heel interessant om een man met zo veel ervaring te horen vertellen. Al moest hij toegeven dat hij geen ervaring heeft met het strobalenconcept. We merken aan zijn uitleg wel dat hij weet waarover hij praat. Hij kent zijn techniek heel grondig door de vele experimenten. Of we zijn tips zomaar kunnen toepassen op een strobalen muur durft hij niet met zekerheid te zeggen. Dat kunnen we alleen uitvissen door het te doen. Dus alweer het experiment. Dat is gemakkelijk gezegd maar dan moeten we ook nog even afwachten hoe het op langere termijn evolueert. Uiteindelijk niet zo eenvoudig allemaal.

Na wat getreuzel beslissen we om een ervaren strobalenstucadoor te vragen of hij Casa Pixie dit jaar nog kan aanpakken. Dat blijkt nog te kunnen. We laten het idee om zelf aan de slag te gaan dan ook los. Ergens best een opluchting. Dan kunnen we rustig nog wat andere zaken afwerken en tussendoor al wat stromuren voorbereiden op de pleisterwerken. En niet onbelangrijk, zo zitten we nog voor de winter degelijk beschermd tegen de kou.

Verwarming en grondwerken.

Nu het idee van die gashaard met slappe vlammen naar de prullenmand is verwezen, gaan we op zoek naar een andere oplossing. Er bestaan wel gashaarden met een muurdoorvoer, maar ook die blijken een meter boven de haard naar buiten te gaan. Tenzij we een erg dure dubbelwandige buis tegen de gevel hangen, dan kan het anders. Een alternatief zou een pelletkachel kunnen zijn. Het idee staat ons wel aan, maar die dingen blijken behoorlijk groot en mooi vinden we ze niet. Daar komt nog de praktische kant bij kijken. Pellets moeten aangevoerd en gestockeerd worden. Bij gas hoef je maar aan een kraantje te draaien. De laatste optie is een gasradiator. Al vinden we die nogal saai. Het is een simpele grijze bak, met twee rijen van vierkante gaatjes als decoratief element.



Na enkele dagen bezinnen beseffen we dat de laatste optie nog de beste is. Door de 'saaie' vormgeving valt dat toestel niet te hard op en zal de lemen muur erachter beter tot zijn recht komen. Dit toestel heeft een HR-plus label, is niet al te groot, heeft het gevraagde vermogen en blijkt zelfs de goedkoopste keuze. En de gasradiator kan aangesloten worden met een eenvoudige dubbelwandige muurdoorvoer. Een schouw tot boven het dak is niet nodig. Bovendien blijkt dit toestel het snelst leverbaar. Met de herfst die voor de deur staat, is dat geen onbelangrijk argument. Over een maand kan hij al worden geleverd! Nu maar hopen dat het niet te koud wordt voor het zover is.

Met de kinderen die nog veel buiten spelen proberen we de 'werf' ondertussen wat veiliger te maken. De laatste dagen voor de verhuis hebben we nog de afvoer naar de waterput voorzien. Die buizen liggen wel onder de grond, maar het ligt er slordig bij met hier en daar half gedempte kleine putten. Gelukkig hebben we nog grond genoeg om alles goed aan te vullen. De kinderen helpen mee. Tenminste, ze rijden mee op de kruiwagen en geven de richting aan ;-)

Ronde hoeken.

We worden stilaan bedreven in het pleisteren met leem. Samen met vokke kunnen we verschillende meters pleisteren op een dag. Ik sta dan een ganse dag te mixen terwijl vokke de leem tegen de muren smeert. Het mixen is behoorlijk zwaar werk, maar het houdt me fit.

We hebben ondertussen een betonmolen op de werf gekregen om daarmee gemakkelijker onze mix te maken. Maar het resultaat valt tegen. De leem blijft grotendeels in de betonmolen plakken. En het is behoorlijk zwaar om die eruit te krijgen. Uiteindelijk vullen we dan een bak met klaargemaakte mix die we nauwelijks kunnen verplaatsen. Dan lijkt het toch handiger om met enkele emmers leem naar binnen te lopen en daar de leem te mixen. Zo kunnen we ook leem op een kleine steiger maken in plaats van zo'n zware bak op te tillen.

Vandaag hebben we de eerste afrondingen naast de ramen bepleisterd. Dat lukt vrij aardig met een dikke smurrie met veel stro erin. Het raam van de keuken geeft al een goed idee van het uiteindelijke effect. Door de afronding lijkt de muur minder dik en kan er ook meer licht binnenvallen. Het dichtsmeren van het stro onder onze verhoogde vensterbank gaat beter dan gevreesd. Terwijl we de stroleem diep in het stro duwen, persen we dat goed samen. Als we het op voorhand hadden geweten hadden we half zoveel tijd besteed aan het opstoppen van de gaten in de muren. Met de stroleem gaat dat vanzelf, die valt er niet zomaar uit.
We zijn al heel tevreden met het voorlopige resultaat...

Pleisteren met leem.

Methodiek
Na ons eerste muurtje werd het duidelijk dat we iets doelgerichter tewerk moeten gaan. Leem, water en stro in een bak gooien en alles tot een smeuiïge pap mengen lukt best, maar het is niet bepaald efficiënt om voortdurend te zitten zoeken naar de goede mix. Dan is het weer te nat, dan te droog, dan zit er precies niet genoeg stro in... Dus vandaag zijn we er methodisch tegenaan gegaan.

Leemput
De eerste stap is de voorbereiding in de leemput. Dat is een eenvoudig gat van zowat een vierkante meter, een halve meter diep, met een plastiek zeil op de bodem. Daarin hebben we woensdag al enkele kruiwagens leem gekieperd, met enkele emmers water erbovenop. Daarna hebben we het zaakje afgedekt met plastiek. Op die manier kan de leem enkele dagen weken en zacht worden. Dat maakt het mixen al een stuk gemakkelijker. Let erop niet te veel water te gebruiken, want natte leem is heel kleverig en moeilijk te scheppen. De bedoeling is vooral de harde brokken klein te krijgen.

Pap
Vandaag vullen we onze mengbak met drie emmers vochtige leem. Daar gieten we een goede halve emmer water bovenop. Dan kunnen we aan de slag met de mixer. De volgorde is belangrijk om nodeloos gespetter te vermijden. De leem op het water kappen geeft spectaculair geplons, dat wel, handig is anders. Nu mengen we de leem en het water tot een dikke pap, zonder brokken.

Op die pap strooien we drie emmers verhakseld stro, zij het niet in een keer. Na de eerste emmer stro wordt de pap aanzienlijk dikker. Als het mengen stroef wordt, voeg dan gerust wat water toe. We gebruiken een tot anderhalve emmer water op drie emmers leem. Uiteindelijk moet de mengeling de consistentie van pudding hebben, maar dan met stro erin. De dikte van de leemmix is niet zo ontzettend belangrijk, smeren lukt altijd. Natte leem plakt meestal wat beter, maar kan je niet zo dik aanbrengen. Wat drogere leem kan je dik aanbrengen, maar die durft er al eens af te vallen. Na enkele emmers krijg je een goed gevoel voor de juiste mix. Die plakt goed, kan je goed smeren en die valt er niet af. Dan weet je dat je goed bezig bent.

Pleisteren
Als de mix klaar is kan het pleisteren beginnen. Bij de eerste laag moet je vooral voor een goede hechting zorgen. De plakspaan is een handig stuk gereedschap, maar met de hand is zeker zo leuk. Het voordeel van handmatig werken, is dat je de leem goed in het stro kan inwerken. Extra voordeel is dat je zo gaten of holtes in de muur opspoort die je meteen extra kan opvullen. Gebruik daarvoor stroleem, een mengeling van leem met extra stro erin.

Eerste muurtje lemen.

Vandaag plaatsen we de laatste fermacell platen van de binnenwanden. Dat gaat ondertussen behoorlijk vlot. Tegen de middag zijn we daarmee klaar, net op tijd voor een heerlijke lunch met de kinderen in een stralend lentezonnetje.
Een half uurtje later kan het mengen van de leem beginnen. Op de workshops werd de leem gemengd met een betonmolen. Die hebben we nog niet dus beperken we ons tot een stevige betonmixer. Het is even zoeken naar de goede verhouding van leem, water en stro. Na wat geknoei krijgt de leem stilaan de consistentie zoals we die van de workshops kennen.

Dan volgt het grote moment. De kinderen krijgen de eer om te starten met de muur in hun kamer. Ze vinden het eerste wat vies maar helpen toch aardig mee. Al willen ze na enkele minuten toch liever gewoon gaan spelen. Vrij snel is onze bak leem opgebruikt en kunnen we opnieuw gaan mixen.

Tegen de avond hebben we enkele meters muur een eerste laag gegeven. De komende weken zullen we niet veel anders moeten doen dan smodderen, smijten en smeren met leem. We zullen eerst nog een goede methodiek moeten vinden om dit werkje efficiënt aan te pakken.

Twee camions leem.

Vorige zondag hebben we het vat nog onder de dakgoot gezet en ondertussen heeft een kleine regenbui al voor een bescheiden voorraad water gezorgd. Dat is alvast goed om binnenkort met het lemen te starten. Maar eerst de binnenwanden nog.

Vandaag werken we het houtskelet van de binnenwanden verder af. Morgen komt schoonbroer J. helpen om de Fermacell platen te plaatsen. Wanneer het skelet klaar is, zagen we alvast wat platen op maat om morgen met voorsprong aan de slag te kunnen. We zetten meteen al een paar kleinere platen tegen de wand van de badkamer. De ruimte binnen krijgt daardoor al een heel ander uitzicht.


Rond de middag belt onze Limburgse grondwerker dat hij vandaag leem kan leveren tegen half acht. We zijn blij dat hij vandaag komt, want we zijn er nu toch. Dan moeten we volgende week geen toeren uithalen om op tijd op de werf te geraken.
De extra tijd kunnen we gebruiken om de dubbele balken boven ons dakterras aan te pakken. Een tijd geleden hebben we die ingepakt om geen regenwater binnen te krijgen. Ondertussen hebben we een paar rollen koraflex gehaald om bovenop de balken te kleven. Het is geen gemakkelijke klus. Maar als het klaar is, ziet ons huisje er weer een stuk frisser uit.




Mooi volgens afspraak komt grondwerker Hugo aan. We hebben een stuk plastiek klaargelegd waar de leem op gestort mag worden. De ene na de andere vrachtwagen wordt vakkundig gelost waar het moet. We zien de voorbijgangers met verwonderde blikken langs komen. 'Wat doen die mensen toch, ze hebben achter hun huis een hele berg grond liggen, en nu laten ze nog meer grond komen. Vreemd...'
Wij lopen ondertussen euforisch rond. Blij als een kind met een nieuw stuk speelgoed vanwege onze berg leem. De collega van Hugo loop wat nieuwsgierig rond. We moeten geen twee keer vragen of hij eens een kijkje wil nemen. Ze hebben al wel vaker een strobalenhuis gezien, maar het blijft toch een apart geval. Even later vertrekken de sympathieke grondwerkers terug naar Limburg. Wij dekken onze berg leem af zodat hij goed vochtig blijft en trekken moe maar tevreden hiuswaarts.

Dakgoten.

We hebben deze week onze leem besteld bij een Limburgse grondwerker. Het vervoer komt duurder uit dan de leem zelf. Maar zo zijn we wel zeker dat we goede ‘casa calida’ leem hebben. Als je in een land leeft waar er zoiets bestaat als leem, zou je gek zijn als je probeert zelf met klei en zand aan de slag te gaan.

Om leem te kunnen pleisteren hebben we natuurlijk water nodig. Het vat en de dakgoten liggen al een tijdje klaar. Het wordt tijd om ze te installeren zodat we met de eerste regenbui meteen een voorraadje water hebben voor de pleisterwerken. Het handigst is om het kleine dak vooraan te gebruiken. Dat is groot genoeg om een flinke hoeveelheid water op te vangen. Het watervat staat meteen binnen handbereik. De leem zullen we voor het huis laten uitkiepen. Zo hebben we alles in de buurt.

Het is even puzzelen om uit te vissen welke dakgoten waar moeten komen. We hebben het materiaal al een tijdje klaar liggen en met de verschillende dakpartijen mogen we ons niet vergissen. Na wat meetwerk kunnen we de haken vastschroeven, met een beetje afschot naar de plaats waar de afvoerpijp moet komen. We bevestigen twee delen aan elkaar en zetten meteen de einddoppen erop. Vervelend detail, we zijn de klokboren vergeten zodat we nog geen gat in de goot kunnen maken. We installeren dan meteen een stuk dakgoot boven het dakterras. Morgen maken we dat gat wel en sluiten we de ton aan. En nu wachten op de leem. En wat regen graag!

Grondwerker.

In afwachting van de goedkeuring van onze bouwaanvraag, gaan we op zoek naar een grondwerker. Enig speurwerk op internet levert ons al gauw enkele adressen in de buurt op. Grondwerkers zat blijkbaar. Op goed geluk pikken we er vier uit waar we eens langs willen gaan.
De eerste in de reeks ligt behoorlijk afgelegen tussen de velden, wellicht om al dat zwaar materieel gemakkelijker te kunnen huisvesten. In het kantoor geeft de vrouw des huizes meteen toe dat ze er niet veel van kent en haalt ze haar man erbij. Die is erg behulpzaam en geeft een duidelijke en heldere uitleg. Je ziet meteen dat die man leeft voor zijn werk. Hij stelt wat vragen over de bouwgrond en de werken die nodig zijn. Hij geeft gratis wat tips over extra maatregelen voor een correcte afwatering en bezorgt me al enkele betrouwbare adressen van leveranciers van bouwmaterialen. Dat kan later nog van pas komen. Hij schat dat hij een dag werk zal hebben aan ons project. Of dat dan in acht of tien uur zal lukken, kan hij moeilijk zeggen. Maar zo hebben we alvast een idee. Op de vraag of hij ons aan leem kan helpen, antwoord hij negatief. Het verwondert me een beetje en pas later hebben we door dat hij dacht dat het om klei ging.

Nummer twee is een grondwerker die op zowat vijfhonderd meter van onze bouwgrond woont. Dat spreekt ons toch wel aan. In eerste instantie rijden we er voorbij zonder het huisnummer op te merken. Al worden wij wel opgemerkt. Als we op onze passen terugkeer, klampen we op goed geluk zijn vrouw en schoonmoeder(?) aan. De vrouw neemt ons meteen mee naar de keuken waar twee kinderen spelen en de man nog van zijn koffie zit te genieten. we leggen de situatie uit en hij stelt voor maar meteen ter plekke te gaan kijken. Even later lopen we rond op de bouwgrond en bespreken we wat er ongeveer moet gebeuren. Hij heeft een goede kijk op de zaak en boezemt ons best wel vertrouwen in. Hij maakt een gelijkaardige inschatting van de hoeveelheid werk aan dezelfde uurprijs. Wellicht kennen ze elkaars prijzen wel. Ook deze man waarschuwt me voor eventueel wateroverlast. Onze grond heeft een behoorlijk niveauverschil. Aangezien het huis op betonnen sokkels zal staan en dus letterlijk boven de grond zweeft, zien we er even weinig graten in als de architect.
Terloops vragen we hem of hier in de buurt leem te vinden is omdat we de muren ermee willen bezetten. Dat lijkt hem hoegenaamd geen probleem 'aan de andere kant van de grote baan zit er overal leem in de grond'. Daarmee is de keuze meteen gemaakt. We zien gelijk het nut niet meer in van de volgende adressen op ons lijstje.